Yeniceoba Gazetesi

Bölgenin Nabzı

VETERİNER HEKİM SAMİ EMRE YILDIZ EVCİL HAYVANLAR HAKKINDA BİLGİLER VERDİ

Zoonoz hastalık insanlardan hayvanlara veya hayvanlardan insanlara bulaşan hastalıklara verilen genel bir isimdir. Ben de sokaklarımızda çokça rastladığımız, çoğu başka yerleşim yerlerinden mahallemize bırakılan, ölüme terk edilen, açlıkla boğuşan, artan açlık ve bakımsızlıktan gelecek kış günlerinde insanlara karşı bir tehdit haline gelecek, başta halk sağlığı, sonrasında halk sağlığı ile de ilişkili çevre sağlığı açısından risk teşkil eden sahipsiz hayvanlardan, karşılaşılabilinecek olası sağlık problemlerinden bahsedeceğim.

Dünya var olduğundan beri insanlar hayvanlar ile aynı ortamı paylaşmıştır. Bazen avlamış, bazen çift sürmüş, bazen besleyip etinden, sütünden, yumurtasından faydalanmıştır. Bu süreçte de ilk evcilleştirilen hayvan bundan 12000-14000 yıl önce köpek olmuştur. Bunun nedeni de insanların yaşamak için hayvan avlaması, köpeklerin de bu durumda insanlara avda yardımcı olmasıdır. Bunu takiben koyun-keçi, sığır, at-eşek evcilleştirilmiştir. Bu süreçte ister istemez hastalıklar da var olmuş, varlıklarını da çeşitli değişimlere uğrayarak bugüne kadar sürdürmüşlerdir. Bu hastalıklar hem hayvanları hem de insanları çeşitli zorluklarla karşılaştırmıştır.

Hayvanlardan insanlara bulaşan (zooantroponoz) hastalıklar dünya üzerinde insanlarda görülen enfeksiyonların %60’ını oluşturmaktadır. Hayvanlardan insanlara bulaşan hastalıkların %41.4’ü bakteriyel, %37.7’si viral, %18.3’ü paraziter, %2’si de mantar kökenlidir. Bu hastalıklar doğrudan veya vektörler aracılığı ile bulaşmaktadır. Bu vektörler sinekler, keneler, kemiricilerdir. Bazen de Leptospiroz hastalığında olduğu gibi kemirici farelerin idrar ve dışkıları ile kontaminasyon da bulaşımda etkilidir.

Dünya sağlık örgütü verilerine göre her yıl 2.5 milyar insan zoonotik hastalıklara yakalanmakta ve 2.7 milyonu yaşamını yitirmektedir. Bu hastalıklara yakalanma ve bu hastalıklardan ölme oranları ülkelerin gelişmişlik düzeyleriyle de doğrudan ilişkilidir. Fakir ülkelerde zoonoz hastalıklara yakalanma ve bu hastalıklardan ölme yüzdesi Zengin ülkelere göre daha fazladır.

Şimdi birkaç zoonoz hastalıktan bahsedelim:

•KUDUZ zoonoz hastalıklar içinde en önemlilerdendir. Tüm dünyada yabani hayvanlar da dahil birçok memeliyi etkilemektedir. Enfeksiyon ısırıkla salyadaki virüsün açık yaraları yada mukozaları kontamine etmesiyle bulaşır. Merkezi sinir sistemini etkiler. Tedavisi mümkün olmayan bu hastalığın neticesi ölümdür. Kurt, tilki, yarasa, tavşan gibi hayvanlarda sıkça rastlansa da insanlara daha çok kedi ve köpek ısırıkları ile bulaşır. Kuduz ihtimallerinin en aza indirgenmesi için köpekler ve kediler yılda bir kez olmak üzere her yıl kuduz aşısı olmalıdır.

•KİST HİDATİK: Köpeklerin ince bağırsaklarında yaşayan Echinococcus Granulosus paraziti hastalığın etkenidir. Çok dayanıklı olmasından dolayı köpek dışkıları ile atılan yumurtalar uzun zaman canlılığını korumaktadır. Rüzgar, su, hayvanlar bulaşımda etkilidir. İyi yıkanmamış sebze ve meyveler, bulaşık içme suları yayılımda etkilidir. İnsanlar haricinde koyun, keçi, sığırlarda da hastalığa yol açmaktadır. İnsanlarda beslenme ve diğer yollarla alınan bu yumurtalar bağırsaklarda açılarak kan ve lenf dolaşımı yoluyla başta karaciğer olmak üzere akciğer, beyin ve diğer organlara da yerleşir. Koyunlarda beyinde yerleşimi delilik benzeri semptomlara sebebiyet verdiğinden halk arasında koyun delirmesi olarak tarif edilir. Bu hastalıktan korunmak için kedi ve köpeklerin iç parazit aşıları üç ayda bir olmak üzere eksiksiz yapılmalıdır. Çiğ et ile beslenmemelilerdir. Kist şüphesi ile ölen hayvanlar kesinlikle kedi ve köpeklere yedirilmemeli, uygun şekilde gömülmelidir.

*Kist Hidatik bulaşım şeması

LEPTOSPİROZİS: Kanlı ishal, sarılık, böbrek ve karaciğer bozuklukları oluşturur. Durgun sularda etkenlerine sık rastlanır. Kedilerde de görülmekle beraber köpeklerde daha çok görülür. Hasta hayvanlar etkenleri idrar ile çevreye bulaştırır. Çevreden de dolaylı olarak insanlara bulaşır. Tedavisi ağır bir hastalık olmakla beraber karaciğerde ciddi hasarlar bırakmaktadır. Bu hastalığı en aza indirmek ve bu hastalıkla mücadele etmek için köpeklerin aşılanması gerekmektedir. Karma aşı denilen beşli aşılar içinde leptospiroz etkenleri de vardır. İkili rapel yapıldıktan sonra yıllık aşı tekrarında fayda vardır.

LYME: Dünya çapında insan ve hayvanları etkiyelen kene kaynaklı bir hastalıktır. Lyme hastalığı Ixodes ricinus türü kenelerle yayılan Borrelia burgdorferi sensu lato nedeniyle meydana gelir. Kene vücuda yapıştıktan sonra organizmalar konağa girer ve bağ dokulara, eklemlere ve diğer dokulara yayılır. Ateş, iştahsızlık, lenf yumrularında şişlik, eklemlerde ağrı hastalığın belirtileridir. Bu kenelerin insanlara yapışmasıyla da deride kızarıklık ve sinirsel belirtiler görülmektedir. Bu hastalığın olmaması için de kedi ve köpeklerin belli aralıklarla uygun takvimde aşılanması gerekmektedir.

Bu şekilde birkaç zoonoz hastalıktan bahsetmiş olduk. Dünyada 250’den fazla tespit edilmiş zoonoz hastalık vardır. Veteriner Hekimlerin görevi bu hastalıkların insanlara ulaşımını önlemektir. Bu süreçte birçok hekim de bu hastalıkların tehlikesi ile karşı karşıyadır. Halk ve hayvan sağlığı için mücadele eden hekimlerin çabalarına ortak olmak için sahiplendiğiniz veya beslediğiniz hayvanları aşılamaktan kaçınmamanız hem sizin, hem hayvanınızın, hem toplumun, hem de çevrenin sağlığı için de önemlidir. Bölgemizde yapım kararı alınan hayvan barınağının da hayvan sağlığı ve toplum sağlığı açısından uygun hizmet vermesini temenni ederim.

Kedi ve köpekleriniz için gerekli aşı takvimi aşağıda yer almaktadır:

Kedi için: Anne sütü ile beslenmiş yavru kediler 45 günlükken, anne sütü ile beslenmemiş kediler ise 30 günlükken aşılama başlamalıdır.

6-8. Haftada iç-dış parazit ile başlanmalıdır. Araya 3 hafta konularak sırasıyla karma aşı, lösemi aşısı, karma aşı tekrarı, lösemi aşısı tekrarı ve kuduz aşısı yapılmalıdır. İç-dış parazit aşıları 3 ayda bir yapılması önemlidir. Diğer aşılar senede bir defa yapılmalıdır.

Köpek için: Anne sütü ile beslenmiş yavru köpekler 45 günlükken, anne sütü ile beslenmemiş köpekler ise 30 günlük üşen aşılama başlamalıdır. 6-8. Haftalarda iç-dış parazit ile başlanmalıdır. Araya 3 hafta konularak sırasıyla karma aşılar çift rapel yapılmalıdır. Kuduz aşısı karma aşılardan sonra yapılmalıdır. 3 ayda bir parazit mücadelesi tekrarlanmakla beraber yıllık kuduz aşısı ihmal edilmemelidir. (SAKİNE DEMİR)